BEP Nasıl Hazırlanır? Adım Adım BEP Planı Hazırlama (Örnekli)

Bir öğrenciniz için “BEP hazırlanması gerekiyor” cümlesini duyduğunuzda akla ilk gelen sorular genellikle aynıdır: Nereden başlanır, hangi form doldurulur, amaçlar nasıl yazılır, kim imzalar? Bu yazıda BEP nasıl hazırlanır sorusunu, MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği ve Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yayımladığı “Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı: Tüm Öğretmenler İçin Yol Haritası” kılavuzu temel alınarak adım adım yanıtlıyoruz. Her adımda forma ne yazılacağını gösteren örnekler, sonunda da çıktı almadan önce kullanabileceğiniz bir kontrol listesi bulacaksınız.

Konuya yeni başlıyorsanız önce BEP nedir? yazısına göz atmanızı öneririz. Burada doğrudan uygulamaya, yani BEP planı hazırlama sürecinin kendisine odaklanıyoruz.

BEP hazırlamadan önce bilinmesi gerekenler

Yönetmelik, BEP’i özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin takip ettikleri program esas alınarak gelişim özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve performansları doğrultusunda hedeflenen amaçlara ulaşmaya yönelik hazırlanan ve bu bireylere verilecek destek eğitim hizmetlerini de içeren özel eğitim programı olarak tanımlar. Buradan çıkan üç pratik sonuç vardır:

• BEP, öğrencinin takip ettiği programa dayanır. Kaynaştırma öğrencisi için kayıtlı olduğu okulun öğretim programı temel alınır; yeni bir müfredat yazılmaz, mevcut program öğrenciye göre uyarlanır.
• BEP bireyseldir. Aynı tanıyı almış iki öğrencinin BEP’i birbirinin kopyası olamaz; çıkış noktası öğrencinin kendi performansıdır.
• BEP tek öğretmenin işi değildir. Okulda bunun için kurulan BEP geliştirme birimi sorumludur; öğretmen ise kendi dersine ilişkin bölümü hazırlar ve uygular.

Yönetmeliğin 20. maddesine göre bir BEP’te şunlar yer alır: yıllık (uzun dönemli) ve kısa dönemli amaçlar; sunulacak destek eğitim hizmetinin türü, süresi ve kimler tarafından nasıl sağlanacağı; öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem, teknik ve materyaller; eğitim ortamına ilişkin düzenlemeler; varsa davranış problemlerini önlemeye ya da azaltmaya yönelik tedbirler ile öğrencinin kişisel bilgileri. Aşağıdaki adımlar bu başlıkların her birini nasıl dolduracağınızı gösterir.

1. Aşama: Hazırlık – rapor ve BEP geliştirme birimi

Adım 1: RAM raporunu ve kurul kararını dikkatle okuyun

BEP süreci, öğrencinin rehberlik ve araştırma merkezinde (RAM) eğitsel değerlendirme ve tanılamadan geçmesiyle başlar. Özel eğitim ihtiyacı belirlenen öğrenci için Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu düzenlenir; yerleştirme ise il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunun kararıyla yapılır. Öğretmen olarak ilk işiniz bu belgeleri rehber öğretmen veya okul idaresi aracılığıyla görmek ve okumaktır.

Raporu okurken şu sorulara cevap arayın:

1. Öğrencinin eğitsel tanısı nedir (ör. öğrenme güçlüğü, hafif düzeyde zihinsel yetersizlik, işitme yetersizliği)?
2. Hangi eğitim ortamına yerleştirilmiştir (tam zamanlı kaynaştırma, özel eğitim sınıfı vb.)?
3. Destek eğitim odası gibi okul içi bir destek önerilmiş mi?
4. Daha önce aldığı ya da hâlen aldığı okul dışı destek eğitim (ör. özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi) var mı?
5. Kullandığı bir cihaz veya materyal (işitme cihazı, büyüteç vb.) ya da önemli bir sağlık bilgisi var mı?

MEB kılavuzundaki örnek formatta yer alan “eğitim ortamına ilişkin düzenlemeler” alanı, oturma düzeni ve ışık ayarı gibi fiziki düzenlemeleri kapsar. Bu bilgiyi baştan yazmak, ilerideki adımlarda tutarlılık sağlar.

Adım 2: BEP geliştirme birimini toplayın

Yönetmeliğin 47. maddesine göre BEP geliştirme birimi, okul müdürü veya görevlendireceği bir müdür yardımcısının başkanlığında rehberlik öğretmeni, öğrencinin sınıf öğretmeni, dersini okutan alan öğretmenleri, velisi ve öğrencinin kendisinden oluşur. Gerektiğinde özel eğitim değerlendirme kurulundan bir üyenin katılımı sağlanır; mesleki eğitim veren özel eğitim okullarında meslek derslerini okutan bir alan öğretmeni de birime katılır. Birimin çalışma usul ve esaslarını okul yönetimi belirler.

MEB kılavuzu, birimin ders yılı başında oluşturulup toplantılarının planlanmasını; ihtiyaç halinde yıl içinde de toplanabileceğini belirtir. Toplantıya hazırlıklı gelmek süreci kısaltır. Her öğretmenin yanında şunlar bulunmalıdır:

• Kendi dersine ilişkin gözlem notları ve öğrencinin çalışma örnekleri,
• Uyguladığı kaba değerlendirme formunun sonuçları,
• Öncelikli gördüğü 2-3 öğrenme ihtiyacı.

Veli de birimin doğal üyesidir. Kılavuz, ailenin toplantıya katılamadığı durumlarda alınan kararların aileyle paylaşılması gerektiğini vurgular. Toplantı tarihi ve katılımcılar, okulunuzun kullandığı tutanak ya da form üzerinde kayıt altına alınmalıdır.

2. Aşama: Planlama – eğitsel performans ve amaçlar

Adım 3: Kaba değerlendirme ile eğitsel performansı belirleyin

BEP’in kalbi eğitsel performanstır; çünkü amaçlar doğrudan buradan türetilir. MEB kılavuzu, performansı belirlemek için gözlem, görüşme, kaba değerlendirme formları, yazılı sınavlar, hata analizi, çalışma örneği analizi, ev ödevleri ve ölçüt bağımlı ölçü araçları gibi informal araçların kullanılabileceğini belirtir. Kaba değerlendirme formunun nasıl hazırlanacağını BEP kaba değerlendirme formu yazısında ayrıntılı anlattık.

Burada iki kurala dikkat edin:

1. Ölçülebilir ve gözlenebilir yazın. “Anlar, bilir, kavrar” gibi fiiller yerine “söyler, yazar, gösterir, toplar” gibi gözlenebilir fiiller kullanın.
2. Hem güçlü hem gelişmesi gereken yönleri yazın. Yalnızca eksikleri sıralayan bir performans metni, öğrenciyi tanımaz.

Kılavuz ayrıca, performans belirlenirken öğrencinin bulunduğu sınıf düzeyinin programını kullanma zorunluluğu olmadığını; gerekirse daha alt ya da üst düzey programların sürece katılabileceğini belirtir. Daha fazla örnek için eğitsel performans nasıl yazılır rehberine bakabilirsiniz.

Adım 4: Öncelikli ihtiyaçları seçin, UDA ve KDA yazın

Performans belirlendikten sonra her eksik için amaç yazılmaz; önce öncelikli ve işlevsel ihtiyaçlar seçilir. Ardından her ihtiyaç için bir uzun dönemli amaç (UDA) ve ona ulaşmayı sağlayan kısa dönemli amaçlar (KDA) yazılır. Kılavuza göre UDA genellikle bir eğitim-öğretim yılı içinde kazanılması beklenen hedeftir; KDA’lar ise UDA’ya ulaşmak için oluşturulan daha özel ve ayrıntılı basamaklardır.

Amaç yazarken uyulması gereken ilkeler:

• Amaç cümlesinin öznesi öğrencinin adıdır.
• Amaçlar sade, açık ve geniş zaman kipinde yazılır (“…yapar”, “…okur”).
• Ulaşılabilir ve gerçekçidir: ne çok zor ne de çok kolay.
• KDA’lar basitten zora sıralanır.

Amaç yazımı en çok zaman alan aşamadır. Fiil seçimi ve basamaklandırma için UDA ve KDA nasıl yazılır yazısındaki örnekleri inceleyebilirsiniz.

3. Aşama: Öğretim ve ölçme kararları

Adım 5: Yöntem, teknik ve materyalleri belirleyin

Yönetmelik, öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknikler ile materyallerin belirlenmesini hem BEP’in içeriği hem de BEP geliştirme biriminin görevleri arasında sayar (Madde 20 ve 48). Bu sütunu her KDA için doldurun; genel ve her amaca kopyalanan bir ifade işe yaramaz.

Amaç türü	Yöntem / teknik örneği	Materyal örneği
Matematik işlem becerisi	Doğrudan öğretim, model olma, ipucuyla öğretim	Onluk taban blokları, sayı doğrusu, çalışma kâğıdı
Okuma-yazma	Tekrarlı okuma, eşli okuma, ses temelli yaklaşım	Seviyeye uygun metinler, harf kartları
Kavram öğretimi	Örnek-örnek olmayan sunumu, soru-cevap	Gerçek nesneler, resimli kartlar
Sosyal beceri	Sosyal öykü, rol oynama, model olma	Durum kartları, kısa videolar

Bu adımda eğitim ortamı düzenlemelerini ve öğrencinin davranış problemi varsa olumlu davranış kazandırmaya yönelik tedbirleri de yazın. Kılavuzdaki örnek format, davranış problemi olan öğrenciler için ayrıca davranış değiştirme programı hazırlanmasını öngörür.

Adım 6: Ölçütleri ve değerlendirme yöntemini yazın

Ölçüt, bir KDA’nın ne zaman “kazanılmış” sayılacağını gösterir. MEB’in örnek BEP formatı ölçütün deneme sayısı üzerinden yazılmasını önerir: beş denemenin tamamı için 5/5 (%100), dördü için 4/5 (%80), üçü için 3/5 (%60) gibi. Ölçütü yazmadığınızda dönem sonunda “kazandı mı?” sorusuna nesnel cevap veremezsiniz.

Formda ayrıca şunlar yer alır:

• Değerlendirme yöntem ve teknikleri: gözlem, çalışma kâğıdı, sözlü yoklama, ürün dosyası vb.
• Başlama-bitiş ve değerlendirme tarihleri: her KDA’nın hangi tarihler arasında çalışılacağı.
• Performans: yeterli (+) ya da geliştirilmeli (−).

Kaynaştırma yoluyla eğitim alan öğrencilerin başarısı, Yönetmeliğin 24. maddesine göre BEP’lerine göre değerlendirilir; ölçme süreçlerinde süre, ortam, yöntem, cihaz ve materyalde düzenleme yapılır. Bu nedenle sınav uyarlamalarını da (ör. ek süre, soruların sesli okunması, daha az seçenekli test) BEP’e yazmak önemlidir. Kaynaştırma özelinde ayrıntılar için kaynaştırma öğrencisi BEP yazısını okuyabilirsiniz.

4. Aşama: Onay, uygulama ve izleme

Adım 7: Veli onayını alın, imzaları tamamlayın

MEB kılavuzu, ailelerin alınan kararları onayladığında BEP’i imzalaması gerektiğini belirtir. Örnek formatın son bölümünde birim başkanı (müdür veya müdür yardımcısı), veli, sınıf öğretmeni, dersi okutan alan öğretmenleri, rehber öğretmen ve varsa özel eğitim değerlendirme kurulu üyesi için imza alanları bulunur.

İmza aşamasında şunlara dikkat edin:

• Veliye amaçları teknik terimlerle değil, sade bir dille açıklayın.
• Ailenin nasıl ve hangi sıklıkla bilgilendirileceğini (telefon, yüz yüze görüşme, yazılı not vb.) kararlaştırın; örnek formatta bunun için ayrı bir alan vardır.
• Bir sonraki BEP geliştirme birimi toplantı tarihini belirleyin.

Adım 8: Uygulayın, izleyin, dönem ve yıl sonunda değerlendirin

İmzalanan BEP dosyada beklemek için değil, sınıfta kullanılmak içindir. Kılavuz izlemeyi iki aşamada tanımlar: öğretim süresince amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığının ve performans değişikliklerinin takip edilmesi; yıl sonunda ise amaçlara hangi düzeyde ulaşıldığının değerlendirilmesi ve ulaşılamayan amaçların bir sonraki yıla aktarılıp aktarılmayacağına karar verilmesi.

Pratikte izleme için şunu yapabilirsiniz:

1. Her KDA için çalışılan tarihleri ve deneme sonuçlarını (ör. 3/5, 4/5) kısa notlarla kaydedin.
2. Ölçüte ulaşılan KDA’yı “+” ile işaretleyip bir sonraki KDA’ya geçin.
3. Uzun süre ilerleme görülmüyorsa amacı küçültün ya da yöntemi değiştirin.

BEP yıl içinde değiştirilebilir. Kılavuza göre amaçlar, yöntemler ve materyaller öğrenci düzeyine uygun değilse amaçların içeriği genişletilebilir, daraltılabilir ya da amaç çıkarılıp yenisi eklenebilir; her değişiklikte aile bilgilendirilmelidir. Yönetmeliğin 48. maddesi de öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP’te değişiklik yapmayı birimin görevleri arasında sayar.

Dönem sonunda her KDA’nın durumunu işleyin, yıl sonunda da formdaki “Genel BEP Değerlendirmesi” alanına öğrencinin amaçlara ulaşma düzeyini ve bir sonraki yıl için önerileri yazın. Özel eğitim programı uygulanan okul ve sınıflarda ayrıca, BEP’teki hedeflerin kazanım düzeyini gösteren bireysel gelişim raporu e-Okul üzerinden düzenlenerek dönem sonunda karneyle birlikte verilir (Madde 37).

BEP kontrol listesi: çıktı almadan önce son kontrol

Aşağıdaki tablo, MEB kılavuzundaki kontrol listesinden yola çıkılarak hazırlanmıştır. Her satıra “evet” diyebiliyorsanız BEP’iniz büyük ölçüde hazırdır.

Aşama	Kontrol sorusu	Durum
Hazırlık	RAM raporu ve yerleştirme kararı okundu, öğrenci bilgileri eksiksiz yazıldı mı?	Evet / Hayır
Hazırlık	Ailenin görüş ve önerileri alındı mı?	Evet / Hayır
Performans	Eğitsel performans ölçülebilir ifadelerle, güçlü yönler de belirtilerek yazıldı mı?	Evet / Hayır
Amaçlar	UDA’lar öğrenci için öncelikli ve işlevsel mi?	Evet / Hayır
Amaçlar	Her KDA’nın ölçütü (ör. 4/5) yazıldı mı?	Evet / Hayır
Öğretim	Yöntem, teknik ve materyaller amaç bazında belirlendi mi?	Evet / Hayır
Destek	Destek eğitim hizmetinin türü, süresi ve sorumlusu belirlendi mi?	Evet / Hayır
Ortam	Eğitim ortamı ve sınav uyarlamaları yazıldı mı?	Evet / Hayır
Davranış	Varsa davranış problemine yönelik tedbirler belirlendi mi?	Evet / Hayır
Onay	Birim üyeleri ve veli imzaladı, sonraki toplantı tarihi belirlendi mi?	Evet / Hayır
İzleme	Değerlendirme tarihleri ve kayıt yöntemi belli mi?	Evet / Hayır

BEP hazırlarken sık yapılan hatalar

• Geçen yılın BEP’ini kopyalamak: Öğrenci gelişmişse amaçlar artık ona uygun değildir. Her yıl performans yeniden belirlenmelidir.
• Sınıf kazanımlarını aynen yazmak: BEP sınıfın yıllık planı değildir. Öğrenci henüz alt basamaktaysa amaç da oradan başlamalıdır.
• Gözlenemeyen fiiller kullanmak: “Kavrar, anlar, bilir” ile yazılan amaçların gerçekleşip gerçekleşmediği ölçülemez.
• Ölçüt sütununu boş bırakmak: Ölçütsüz bir KDA ile değerlendirme yapmak mümkün değildir.
• Çok fazla amaç yazmak: Her eksik için amaç yazmak, öğretmenin ve öğrencinin yükünü artırır. Öncelikli ve işlevsel olanları seçin.
• Veliyi yalnızca imza için çağırmak: Aile birimin üyesidir; görüşü amaç belirleme aşamasında alınmalıdır.
• BEP’i yıl boyunca hiç açmamak: İzleme kaydı olmayan BEP, yıl sonu değerlendirmesinde işe yaramaz.

BEP Hazırla ile BEP oluşturma: 5 adımda PDF

Yukarıdaki süreçte en çok zaman alan iş, her ders için UDA ve KDA listelerini yazmak ve formu MEB formatına uygun düzenlemektir. BEP Hazırla (bephazirla.com), bu kısmı hızlandırmak için geliştirilmiş çevrim içi bir araçtır. BEP oluşturmak ücretsizdir. Araçla BEP yapmak, yani BEP oluşturmak için izleyeceğiniz adımlar:

1. Üye olun: E-posta adresinizle kayıt olun ve hesabınızı doğrulayın.
2. Öğrenci ekleyin: BEP hazırlayacağınız öğrencinin bilgilerini girin.
3. Okul türü/kademe ve ders seçin: Öğrencinin kademesine ve BEP yazacağınız derse göre seçim yapın.
4. UDA ve KDA seçin: Veritabanındaki hazır uzun ve kısa dönemli amaç listelerinden öğrencinin performansına uygun olanları işaretleyin.
5. PDF indirin: MEB formatına uygun, imzaya hazır BEP planınızı PDF olarak indirin.

Aynı okuldaki meslektaşlarınızı alt kullanıcı olarak ekleyebilir, okul genelinde BEP’leri aynı düzende hazırlayabilirsiniz. Unutmayın: araç amaç yazımını ve formatlamayı kolaylaştırır; öğrencinin performansını belirlemek, uygun amaçları seçmek ve birim kararlarını almak yine öğretmenin ve BEP geliştirme biriminin işidir. Aracın özelliklerini BEP hazırlama programı yazısında daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Sonuç

BEP hazırlamak, doğru sırayla ilerlendiğinde karmaşık bir iş değildir. MEB kılavuzunun da vurguladığı gibi süreç, öğrencinin ihtiyaçlarına yönelik sade bir eğitim planı geliştirmekten ibarettir: raporu okuyun, birimi toplayın, performansı ölçülebilir biçimde belirleyin, öncelikli amaçları yazın, yöntem ve ölçütleri ekleyin, imzaları alın ve yıl boyunca izleyin. Ayrıntılı bir öğretim planı hazırlamak isterseniz bireyselleştirilmiş öğretim planı yazımıza da göz atabilirsiniz.