BEP'te Eğitsel Performans Nasıl Yazılır? Örnek Cümlelerle

Bir BEP'in kalitesi, ilk sayfadaki birkaç cümleyle belli olur: eğitsel performans bölümü. Öğrencinin bugün neyi bağımsız yapabildiği, neyi yardımla yapabildiği ve neyi henüz yapamadığı bu bölümde açıkça yazılmazsa, sonraki tüm uzun dönemli amaçlar (UDA) ve kısa dönemli amaçlar (KDA) tahmine dayanır. Bu yazıda BEP eğitsel performans metninin ne olduğunu, hangi bilgi kaynaklarından beslendiğini, iyi bir performans cümlesinin nasıl kurulduğunu ve ders ders mevcut performans örneklerini ele alıyoruz.

Yazı; sınıf öğretmenleri, branş öğretmenleri, özel eğitim öğretmenleri ve BEP geliştirme biriminde görev alan herkes için hazırlandı. BEP'in genel çerçevesini önce okumak isterseniz BEP nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.

Eğitsel performans nedir?

Eğitsel performans (mevcut performans, performans düzeyi veya başlangıç düzeyi olarak da anılır), öğrencinin belirli bir ders ya da beceri alanında şu anda gösterdiği bilgi ve beceri düzeyinin yazılı ifadesidir. Bir tanı, bir etiket ya da bir kişilik yorumu değildir; gözlenebilir ve ölçülebilir davranışların özetidir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, bireyselleştirilmiş eğitim programını tanımlarken performansı merkeze koyar. Yönetmeliğin tanımlar maddesinde BEP; özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin takip ettikleri program esas alınarak "gelişim özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve performansları doğrultusunda hedeflenen amaçlara ulaşmaya yönelik hazırlanan" özel eğitim programı olarak tanımlanır. Yani BEP'teki amaçların dayanağı, öğrencinin mevcut performansıdır.

Pratikte eğitsel performans iki işlev görür:

• Başlangıç noktasını belirler: Öğretimin nereden başlayacağını gösterir; öğrenciye zaten bildiğini tekrar öğretmeyi ya da hazır olmadığı bir basamağa geçmeyi önler.
• Ölçüt oluşturur: Dönem sonunda yapılan değerlendirmede "öğrenci nereden nereye geldi?" sorusunun cevabı, başlangıçta yazılan performans cümleleriyle karşılaştırılarak verilir.

Eğitsel performans neden zorunlu?

Eğitsel performans, BEP formunu "doldurmak" için eklenen bir süs değil; mevzuatın ve öğretim programlarının doğrudan istediği bir adımdır.

MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yayımladığı güncel özel eğitim öğretim programlarında (örneğin özel eğitim sınıfları ve özel eğitim uygulama okulları için hazırlanan Matematik Dersi Öğretim Programı) uygulama esasları arasında şu ifade yer alır:

Aynı programda BEP hazırlanırken öğrencilerin "bireysel özellikleri, performansları ve ihtiyaçları doğrultusunda" hareket edilmesi gerektiği de vurgulanır. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği de özel eğitimin temel ilkeleri arasında, bireylerin "eğitsel performansları doğrultusunda amaç, içerik ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak" diğer bireylerle birlikte eğitim görmelerine öncelik verilmesini sayar.

Kısacası: Performans tespit edilmeden yazılan bir BEP, dayanağı olmayan bir plandır. Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim alan öğrenciler için de durum aynıdır; konuyu kaynaştırma öğrencisi için BEP yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Performans bilgisi nereden toplanır?

İyi bir eğitsel performans metni tek bir kaynağa dayanmaz. Farklı kaynaklardan gelen bilgiler birbirini doğruladığında yazdığınız cümleler güvenilir hâle gelir.

1. Kaba değerlendirme formları

Öğretim programındaki öğrenme çıktılarına veya beceri basamaklarına göre hazırlanmış kontrol listeleridir. Öğrenciye her maddeyi uygulatır, "bağımsız yaptı / yardımla yaptı / yapamadı" şeklinde işaretlersiniz. Performans cümlelerinin en somut kaynağı budur. Nasıl hazırlanacağını BEP kaba değerlendirme formu yazımızda anlattık.

2. Sınıf içi gözlem

Öğrencinin ders sırasında, teneffüste, grup çalışmasında ve rutinlerde ne yaptığını not etmek; özellikle sosyal beceri, dikkat süresi ve öz bakım için vazgeçilmezdir. Gözlem notu tarih, ortam ve davranışı içermelidir: "3 Ekim, Türkçe dersi: 10 dakikalık bağımsız çalışmada 4 dakika sonra sıradan kalktı."

3. Veli görüşmesi

Ev ortamında görülen beceriler (giyinme, para kullanma, alışveriş, iletişim tercihleri) okulda her zaman gözlenemez. Veli görüşmesinden gelen bilgiyi performans metnine eklerken kaynağını belirtin: "Veli görüşmesine göre evde düğmeli gömleğini yardım almadan iliklemektedir."

4. RAM'ın düzenlediği Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu

Rapor, öğrencinin hangi eğitim ortamına ve hangi destek eğitim programına yönlendirildiğini gösterir; planlamanın çerçevesini çizer. Ancak rapordaki bilgiler sınıftaki güncel performansın yerini tutmaz. Rapordaki ifadeyi olduğu gibi kopyalamak yerine kendi değerlendirmenizle güncelleyin.

5. Ürün dosyası (portfolyo) ve önceki BEP

Öğrencinin yazı örnekleri, çalışma kâğıtları, resimleri ve bir önceki yılın BEP değerlendirme sonuçları; ilerlemenin kanıtıdır. Geçen yıl ulaşılan KDA'lar bu yılın performans cümlelerine "yapabildikleri" olarak taşınabilir.

6. Diğer öğretmenlerin görüşleri

Branş öğretmeni, rehber öğretmen ve destek eğitim odası öğretmeni aynı öğrenciyi farklı ortamlarda görür. BEP geliştirme birimi toplantısı bu görüşleri bir araya getirmenin doğal zeminidir.

İyi bir performans cümlesinin özellikleri

"Eğitsel performans nasıl yazılır?" sorusunun kısa cevabı şudur: Başka bir öğretmen okuduğunda öğrenciyi tanımadan aynı noktadan öğretime başlayabilmeli. Bunu sağlayan beş özellik vardır:

1. Somut olmalı: "Okumada zorlanıyor" değil, "m, a, e, l harflerini tanıyor; bu harflerle oluşturulan iki heceli kelimeleri okuyamıyor."
2. Ölçülebilir olmalı: Sayı, oran, süre veya koşul içermeli. "10'a kadar ritmik sayıyor", "5 denemenin 4'ünde doğru gösteriyor", "1 dakikada 20 kelime okuyor."
3. Yapabildiklerini ve yapamadıklarını birlikte içermeli: Yalnız eksikleri yazmak öğretimin başlayacağı basamağı göstermez. Önce yapabildiklerini, sonra hemen ardından gelen yapamadığı basamağı yazın.
4. Yardım düzeyini belirtmeli: "Bağımsız", "sözel ipucuyla", "model olunduğunda", "fiziksel yardımla" gibi ifadeler aynı becerinin farklı düzeylerini ayırır.
5. Yargılayıcı olmayan, tarafsız bir dil kullanmalı: "Tembel", "ilgisiz", "yaramaz", "çok zayıf" gibi kelimeler davranışı değil öğrenciyi etiketler. Bunun yerine gözlenen davranışı yazın.

Bu ilkeler, amaç yazarken de geçerlidir; gözlenebilir fiil kullanımı için UDA ve KDA nasıl yazılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Kötü ve iyi performans cümleleri: karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tabloda sık görülen zayıf ifadeleri ve aynı bilginin daha işlevsel yazımını karşılaştırdık.

Zayıf ifade	Sorun	Daha iyi ifade
Matematikte çok zayıf.	Ölçülebilir değil, hangi beceri belli değil.	Tek basamaklı sayılarla eldesiz toplama yapabiliyor; iki basamaklı sayılarla eldesiz toplama yapamıyor.
Okuma bilmiyor.	Yapabildikleri yok sayılmış.	Ses grubundaki 8 harfi tanıyor ve yazıyor; bu harflerle oluşturulan açık heceleri okuyor, kapalı heceleri okuyamıyor.
Derste ilgisiz ve tembel.	Yargılayıcı, etiketleyici dil.	Bağımsız çalışma etkinliklerinde ortalama 4 dakika görevde kalıyor; sözel ipucu verildiğinde göreve dönüyor.
Arkadaşlarıyla anlaşamıyor.	Davranış tanımlanmamış.	Oyunlarda sırasını beklemeden materyali alıyor; öğretmen hatırlattığında "sıra bende mi?" diye soruyor.
Kendi ihtiyaçlarını karşılayamıyor.	Çok genel, hangi öz bakım becerisi belli değil.	Ellerini sözel ipucuyla yıkıyor; havluyla kurulamayı bağımsız yapıyor; ceketinin fermuarını takamıyor.
Konuşması yetersiz.	Dil-iletişim düzeyi belirsiz.	İhtiyaçlarını iki kelimelik ifadelerle ("su ver", "tuvalet gitmek") belirtiyor; üç ve daha fazla kelimeli cümle kurmuyor.
Saat bilgisi yok.	Basamak belirtilmemiş.	Analog saatte tam saatleri söylüyor; yarım saatleri söyleyemiyor.

Ders bazlı mevcut performans örnekleri

Aşağıdaki örnekler kurgusal öğrenciler için hazırlanmıştır; kendi öğrencinizin değerlendirme sonuçlarına göre uyarlayın. Her örnekte öğrencinin yapabildikleri, yapamadıkları ve yardım düzeyi birlikte yer alır.

Türkçe – ilk okuma yazma

Türkçe – akıcı okuma ve okuduğunu anlama

Matematik – sayılar ve işlemler

Matematik – ölçme ve geometri

Hayat bilgisi

Sosyal beceriler

Öz bakım becerileri

Dil ve iletişim

Performanstan UDA ve KDA'ya geçiş

İyi yazılmış bir performans cümlesi, amaçları neredeyse kendiliğinden ortaya çıkarır. Kural basittir: Öğrencinin "yapamıyor" dediğiniz ilk basamak, KDA adayınızdır. Birkaç KDA bir araya geldiğinde ise yıllık hedefi, yani UDA'yı oluşturur.

Dikkat edin: "tek basamaklı sayılarla eldesiz toplama" KDA olarak yazılmadı, çünkü öğrenci bunu zaten yapıyor. Performans cümlesi gereksiz hedefleri eler. Hedeflerin öncelik sırası ise ailenin beklentisi, öğrencinin yaşı ve becerinin günlük hayattaki işlevselliği dikkate alınarak BEP geliştirme biriminde kararlaştırılır.

Bu aşamadan sonraki adımlar için BEP nasıl hazırlanır? rehberimizi ve öğretim sürecini planlamak için bireyselleştirilmiş öğretim planı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Eğitsel performans yazarken sık yapılan hatalar

• Tanıyı performans gibi yazmak: "Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği var" bir performans cümlesi değildir. Tanı, eğitim ortamını belirler; performans ise neyin öğretileceğini.
• Yalnız eksikleri sıralamak: "Okuyamıyor, yazamıyor, sayamıyor" listesi, öğretimin nereden başlayacağını göstermez ve öğrenciyi yalnızca eksikleriyle tanımlar.
• Belirsiz sıfatlar kullanmak: "Biraz", "kısmen", "yeterince", "iyi düzeyde" gibi ifadeler kişiden kişiye farklı anlaşılır. Yerine sayı, oran veya koşul yazın.
• Tüm derslere aynı paragrafı kopyalamak: Her ders için ayrı performans yazılmalıdır. Türkçedeki performans, matematik amaçlarını belirlemez.
• Eski bilgiyi güncellememek: Geçen yılın BEP'inden kopyalanan performans, öğrencinin bu yıl kazandıklarını görmezden gelir. Öğretim programı da tespitin her öğretim yılının başında yapılmasını ister.
• Kaynağı belirsiz bilgi eklemek: Veliden duyulan ile sınıfta gözlenen ayrılmalıdır. "Veli ifadesine göre..." gibi küçük bir not, toplantıda yanlış anlaşılmaları önler.
• Davranışı yorumla karıştırmak: "Dikkat çekmek için bağırıyor" bir yorumdur; "Etkinlik değiştiğinde bağırıyor" ise gözlemdir. Performansa gözlemi yazın.

Yazmadan önce son kontrol listesi

Performans paragrafınızı BEP'e eklemeden önce şu soruları sorun:

• Her cümlede gözlenebilir bir fiil var mı (okuyor, yazıyor, gösteriyor, söylüyor, topluyor)?
• En az bir "yapabiliyor" ve bir "yapamıyor" ifadesi var mı?
• Yardım düzeyi (bağımsız, ipucuyla, modelle, fiziksel yardımla) belirtilmiş mi?
• Sayı, süre veya oran gibi ölçülebilir bir bilgi var mı?
• Etiketleyici veya yargılayıcı bir kelime kalmış mı?
• Paragraf, seçeceğiniz UDA ve KDA'larla doğrudan ilişkili mi?

Bu altı sorunun cevabı "evet" ise performans metniniz hem toplantıda tartışılabilir hem de dönem sonunda ilerlemeyi ölçmek için kullanılabilir. Performans hazır olduktan sonra amaçları seçme, tabloyu düzenleme ve çıktı alma kısmını hızlandırmak için BEP hazırlama programı seçerken nelere dikkat edileceğini de okuyabilirsiniz.