UDA ve KDA Nasıl Yazılır? Uzun ve Kısa Dönemli Amaç Örnekleri (Maarif Modeli 2026)

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlayan her öğretmenin en çok zaman harcadığı bölüm amaç yazımıdır. “UDA KDA nedir, nasıl yazılır, ölçüt nereye konur?” soruları özellikle ilk kez kaynaştırma öğrencisi alan sınıf ve branş öğretmenlerinin aklını kurcalar. Bu rehberde uzun dönemli amaçlar (UDA) ile kısa dönemli amaçların (KDA) ne olduğunu, MEB'in BEP örnek formatındaki yerini, iyi bir amaç cümlesinin öğelerini ve ders ders kullanabileceğiniz çok sayıda BEP amaç örneğini bulacaksınız.

Rehberdeki tanım ve kurallar, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün “Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı: Tüm Öğretmenler İçin Yol Haritası” kılavuzuna ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne dayanır. BEP'in genel çerçevesini önce okumak isterseniz BEP nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

UDA ve KDA nedir?

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 20. maddesi, BEP'te “eğitim planında yer alan yıllık amaçlara ve kısa dönemli amaçlara” yer verilmesini öngörür. Yani amaçlar BEP'in isteğe bağlı bir eki değil, zorunlu çekirdeğidir. MEB kılavuzu bu iki kavramı şöyle açıklar:

• Uzun dönemli amaç (UDA): Genellikle bir eğitim öğretim yılı içinde öğrencinin kazanması beklenen hedeftir. Yönetmelikteki “yıllık amaç” ifadesi bu düzeye karşılık gelir.
• Kısa dönemli amaç (KDA): Uzun dönemli amaca ulaşmak için oluşturulan daha özel ve ayrıntılı hedeflerdir. Daha kısa sürede çalışılır ve tek tek değerlendirilir.

Basit bir benzetmeyle UDA bir merdivenin en üst basamağı, KDA'lar ise oraya çıkan basamaklardır. Öğretmen belirlenen değerlendirme tarihlerinde hangi basamakta olunduğunu ölçer; basamaklar tamamlandıkça UDA da kazanılmış olur.

Amaçlar boşlukta yazılmaz. Önce öğrencinin ne yapabildiği ve ne yapamadığı eğitsel performans olarak belirlenir; bunun için çoğu zaman kaba değerlendirme formu kullanılır. UDA ve KDA'lar, öğrencinin henüz yapamadığı ama öncelikli olan becerilerden çıkarılır.

UDA ile KDA arasındaki ilişki

UDA ve KDA arasında bütün-parça ilişkisi vardır. Her KDA mutlaka bir UDA'ya hizmet etmeli, KDA'ların tamamı gerçekleştiğinde UDA da gerçekleşmiş olmalıdır. MEB kılavuzundaki matematik örneği bu ilişkiyi çok net gösterir:

Bu örnekte UDA'nın kapsadığı sayı aralığı ikiye bölünmüş, iki KDA birleşince UDA'nın tamamı elde edilmiştir. Uygulamada bir UDA altında 3-5 KDA yazmak, hem ölçmeyi kolaylaştırır hem de öğrencinin ilerlemesini görünür kılar. Bu bir zorunluluk değil, pratik bir alışkanlıktır; KDA sayısı öğrencinin ihtiyacına ve becerinin büyüklüğüne göre değişir.

MEB'in BEP örnek formatındaki Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı tablosunda bu ilişki sütun düzeninden de anlaşılır: Uzun Dönemli Amaçlar, Kısa Dönemli Amaçlar, Ölçüt, Öğretim Yöntem ve Teknikleri, Kullanılacak Materyaller, Başlama ve Bitiş Tarihi, Değerlendirme Yöntem ve Teknikleri, Değerlendirme Tarihleri ve Performans (Yeterli + / Geliştirilmeli −). Yani her KDA kendi ölçütü, yöntemi, tarihi ve sonucuyla ayrı bir satırdır.

İyi bir amaç cümlesinin öğeleri

Kılavuz, amaçların öğrenciye özgü, öncelikli ve işlevsel, ulaşılabilir ve gerçekçi, sade ve anlaşılır olmasını ve geniş zaman kipinde yazılmasını ister. Ayrıca amaç cümlesinin öznesi öğrencinin adı olmalıdır. Bu ilkeleri pratik bir kalıba dökersek iyi bir KDA dört öğeden oluşur:

1. Özne (öğrencinin adı): “Ali…”, “Elif…”. BEP bireysel bir belgedir; “öğrenci” yerine ad yazmak bunu vurgular.
2. Koşul: Davranışın hangi durumda, hangi materyalle, ne tür bir yönergeyle ya da ne kadar yardımla sergileneceği. Örnek: “resimli kartlar gösterildiğinde”, “sözel ipucu verildiğinde”, “yazılı yönerge verildiğinde”.
3. Davranış (gözlenebilir fiil): Öğrencinin ne yapacağı. Okur, yazar, gösterir, söyler, sayar, eşler, giyer gibi başkasının görebileceği ve sayabileceği fiiller kullanılır.
4. Ölçüt: Davranışın ne düzeyde başarılı sayılacağı. Örnek: “5 denemenin 4'ünde”, “%80 doğrulukla”, “2 dakika içinde”.

Ölçütü cümlenin içine mi yoksa ayrı sütuna mı yazacağınız konusunda iki uygulama görülür. MEB örnek formatında ölçüt ayrı bir sütundur; kılavuzdaki matematik örneğinde ise ölçüt (“dört denemenin üçünde”) cümlenin içinde de geçmektedir. Önemli olan, ölçütün açıkça yazılmış ve ölçülebilir olmasıdır. Format tablosunu kullanıyorsanız ölçütü “Ölçüt” sütununa yazmak tabloyu sadeleştirir.

Gözlenebilir ve gözlenemez fiiller tablosu

Amaç yazımındaki en sık hata, ölçülemeyen fiiller kullanmaktır. MEB kılavuzu da “anlar, bilir, kavrar” gibi fiillerin ölçülemez ve gözlenemez olduğunu, “söyler, yazar, gösterir” gibi fiillerin ise ölçülebilir ve gözlenebilir olduğunu örnekler. Aşağıdaki tablo, sık kullanılan fiilleri ve bunların yerine yazılabilecek gözlenebilir karşılıkları gösterir.

Gözlenemez / ölçülemez fiil	Neden sorunlu?	Gözlenebilir alternatif
Anlar	Anlamanın kendisi görülmez	Soruları yanıtlar, ana fikri söyler, gösterir
Bilir	Bilginin nasıl gösterileceği belirsiz	Söyler, yazar, adlandırır, işaret eder
Kavrar	Zihinsel süreçtir, sayılamaz	Örnek verir, eşler, sınıflar, ayırt eder
Farkına varır	Ne zaman gerçekleştiği belli değil	Gösterir, adını söyler, seçer
Öğrenir	Sonuç ifadesidir, davranış değildir	Okur, sayar, yapar, tamamlar
Sever / önem verir	Duygu ve tutumdur	Etkinliğe katılır, sırasını bekler, teşekkür eder
Hisseder	İçsel yaşantıdır	Duygusunu sözcükle ifade eder, duygu kartını seçer
Dikkat eder	Süre ve düzey belirsiz	Etkinliği 10 dakika boyunca sürdürür, göz teması kurar
Hazır olur	Ölçülebilir bir eylem içermez	Araç gerecini sırasına koyar, yerine oturur

Pratik bir test: Fiili okuyunca “Bu davranışı yaparken öğrenciyi videoya çeksem görüntüde ne görürüm?” diye sorun. Görüntüde bir şey görülemiyorsa fiil gözlenebilir değildir ve amaç cümlesi yeniden yazılmalıdır.

KDA'ları sıralama: basitten karmaşığa

Kılavuz, amaçların “basitten zora” ve öğrencinin gereksinim önceliklerine göre sıralanmasını ister. KDA'ları basamaklandırırken şu yollardan biri ya da birkaçı kullanılabilir:

• İçerik aralığını büyütmek: 1-5 arası sayılar → 1-10 → 1-20.
• Yardım düzeyini azaltmak: fiziksel yardımla → model olunduğunda → sözel ipucuyla → bağımsız.
• Somuttan soyuta geçmek: nesneyle → resimle → sembol ya da rakamla.
• Tanımadan üretmeye geçmek: gösterileni seçer → adını söyler → kendisi yazar ya da kullanır.
• Beceriyi adımlara bölmek (beceri analizi): öz bakım becerilerinde işlem basamakları sırayla öğretilir.
• Ortamı genişletmek (genelleme): sınıfta → okulun farklı alanlarında → evde.

Sıralama yaparken öğrencinin eğitsel performansına bakın: Öğrenci 1-10 arası sayıları zaten sayabiliyorsa KDA'ya bunu yazmak, kılavuzdaki “hedefler çok kolay ulaşılabilecek düzeyde olmamalı” ilkesine aykırı olur. Tersine, öğrencinin hiç yapamadığı bir beceriden doğrudan bağımsız performans beklemek de ulaşılamaz bir hedef demektir.

Maarif Modeli ile UDA ve KDA: Neler Değişti? (2025-2026 ve sonrası)

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile birlikte öğretim programlarında “kazanım” ifadesinin yerini öğrenme çıktıları ve bunlara ulaşmak için gereken süreç bileşenleri aldı. Özel eğitimde de bu değişiklik resmîleşti: Talim ve Terbiye Kurulunun 31.12.2025 tarihli ve 145 sayılı kararıyla özel eğitim uygulama okulunun 11 dersine ait yeni öğretim programları 2025-2026 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmaya başladı; 2018 yılında kabul edilen eski I., II. ve III. kademe programları ise aynı tarihten itibaren uygulamadan kaldırıldı.

Yeni programlar BEP'i merkeze koyar. Örneğin özel eğitim Matematik Dersi Öğretim Programı'nda şu ifade yer alır: “BEP hazırlanırken öğrencilerin bulunduğu kademe fark etmeksizin temalarda yer alan öğrenme çıktılarından öğrenciye uygun olanlar belirlenmelidir.” Programdaki yapı tema → öğrenme çıktısı → öğrenme çıktısının altında sıralanan süreç bileşenleri/davranışlar şeklindedir.

Eski yapı (2018 programları)	Yeni yapı (Maarif Modeli programları)	BEP'te uygulamadaki karşılığı
Ünite / beceri alanı	Tema	Dersin hangi bölümünden amaç seçildiği
Uzun dönemli amaç (kazanım)	Öğrenme çıktısı (kodlu, ör. MAT1.3)	UDA
Kısa dönemli amaçlar	Süreç bileşenleri / davranışlar (sıralı)	KDA

Uygulamada bu öğrenme çıktısı BEP'te bir UDA'ya, altındaki davranışlar ise sırasıyla KDA'lara dönüşür. Öğrencinin performansına göre başlangıç noktası belirlenir; örneğin öğrenci “sonra gelen sayıyı söyler” basamağını zaten yapıyorsa ilk KDA bir sonraki basamaktan başlar. Sayı aralığı (ör. 200 yerine 20) öğrencinin düzeyine göre daraltılabilir ve her KDA'ya ölçüt eklenir:

UDA ve KDA terimleri BEP'te kullanılmaya devam eder; MEB'in 2026 tarihli destek eğitim programlarında da hedef ve hedef davranışlar “kısa ve uzun dönemli amaçlar” olarak anılır. Değişen, amaçların dayandığı programın dili ve yapısıdır. Aşağıdaki örnekler bu mantıkla, öğrencinin performansına göre uyarlanmak üzere hazırlanmıştır.

Ders ders BEP amaç örnekleri

Aşağıdaki örnekler farklı öğrenci profilleri için hazırlanmış, uyarlanabilir taslaklardır. Doğrudan kopyalamak yerine kendi öğrencinizin eğitsel performansına göre içerik aralığını, koşulu ve ölçütü değiştirin. Ölçüt, MEB formatındaki “Ölçüt” sütununa karşılık gelecek şekilde parantez içinde gösterilmiştir.

Türkçe: okuma-yazma

Matematik: sayılar

Matematik: toplama işlemi

Hayat bilgisi ve sosyal beceriler

Öz bakım becerileri

Öz bakım amaçlarında KDA'lar çoğunlukla beceri analizinin basamaklarından ya da yardım düzeyinin azaltılmasından oluşur.

İletişim ve dil becerileri

Yanlış ve doğru yazım karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, BEP dosyalarında sık rastlanan hatalı amaç cümlelerini ve düzeltilmiş hallerini gösterir.

Yanlış yazım	Sorun	Doğru yazım
Toplama işlemini anlar.	Gözlenemez fiil, öğrenci adı ve kapsam yok	Ece, toplamı 10'a kadar olan toplama işlemlerini yazılı olarak yapar. (8/10)
Öğrenci okumayı öğrenecek.	Gelecek zaman, “öğrenmek” sonuç ifadesi, ad yok	Ali, öğrendiği seslerden oluşan iki heceli kelimeleri okur. (4/5)
Arkadaşlarıyla iyi geçinir.	“İyi geçinmek” ölçülemez	Ayşe, üç-dört kişilik grup oyununda sırasını bekler. (4/5)
Öğretmen, öğrenciye harfleri öğretir.	Özne öğretmen; amaç değil öğretim etkinliği	Zeynep, söylenen heceleri yazar. (8/10)
Kendi kendine giyinir.	KDA için çok geniş; bir yıllık beceri	Selin, montunun kollarına kollarını geçirerek giyer. (4/5)
Sayıları bilir ve yazar, toplama da yapar.	Bir cümlede birden çok davranış	Defne, 1-10 arası rakamları yazar. (8/10) — toplama ayrı KDA olur.

Değerlendirme ölçütü nasıl yazılır?

MEB BEP örnek formatı, ölçütün (gerçekleşme düzeyi) kazandırılmak istenen davranışın kaç denemede başarılı sayılacağına göre yazılmasını ister ve şu örnekleri verir:

• 5 denemenin tamamında başarılı sayılacaksa: 5/5 (%100)
• 5 denemenin 4'ünde başarılı sayılacaksa: 4/5 (%80)
• 5 denemenin 3'ünde başarılı sayılacaksa: 3/5 (%60)

Ölçüt belirlerken şu noktalara dikkat edin:

• Becerinin niteliğine göre seçin: Güvenlik içeren ya da hatası tolere edilemeyen becerilerde (ör. adını ve soyadını söyleme, karşıdan karşıya geçme) %100 ölçüt daha uygundur. Akademik becerilerde %80 sık tercih edilen bir düzeydir.
• Ölçüt türünü davranışa uydurun: Deneme sayısı (4/5) çoğu beceri için uygundur; okuma akıcılığında süre (ör. “bir dakikada”), yazılı çalışmalarda doğruluk oranı (“10 işlemin 8'inde”), sosyal becerilerde gözlem sıklığı kullanılabilir.
• Yöntemle tutarlı olun: Değerlendirme yöntemi olarak gözlem, ölçüt bağımlı test, çalışma örneği analizi gibi teknikler kullanılabilir. MEB kılavuzunun eklerinde ölçüt bağımlı ölçü aracı örneği yer alır.
• Performans sütununu doldurun: Değerlendirme tarihinde ölçüte ulaşan KDA “Yeterli (+)”, ulaşamayan “Geliştirilmeli (−)” olarak işaretlenir. Geliştirilmesi gereken KDA için yöntem, materyal ya da basamaklar gözden geçirilir.

UDA ve KDA yazarken sık yapılan hatalar

1. Sınıf düzeyi kazanımlarını aynen kopyalamak: Kılavuz, performans belirlenirken öğrencinin bulunduğu sınıf düzeyindeki programı kullanma zorunluluğu olmadığını belirtir. Amaçlar da öğrencinin gerçek düzeyinden başlamalıdır.
2. Eğitsel performansla bağ kurmamak: Performans bölümünde “1-5 arası sayıları sayar” yazıp KDA'ya yine aynı beceriyi yazmak, zaten var olan beceriyi hedeflemek demektir.
3. Gözlenemez fiil kullanmak: Anlar, bilir, kavrar, farkına varır gibi fiiller ölçüm yapılmasını imkânsız kılar.
4. Öznesiz ya da yanlış özneli cümle: “Harfler öğretilir” ya da “Öğretmen…” ile başlayan cümleler amaç değil, öğretim etkinliği tanımlar.
5. Ölçüt yazmamak: Ölçütü olmayan bir KDA'nın ne zaman “yeterli” sayılacağı belirlenemez.
6. Çok fazla UDA yazmak: Her ders için onlarca UDA, uygulanamayan bir plan doğurur. Kılavuz, öncelikli ve işlevsel hedeflerin seçilmesini ister.
7. KDA'lar arasında sıçrama: 1-5 arası sayılardan doğrudan iki basamaklı toplamaya geçmek, “basitten zora” ilkesine aykırıdır.
8. Gelecek zaman kullanmak: “Okuyacak, yazacak” yerine kılavuzun önerdiği geniş zaman (“okur, yazar”) kullanılmalıdır.

Amaçlar yazıldıktan sonra sıra öğretim planına gelir; her KDA için yöntem, materyal ve tarihlerin nasıl belirleneceğini bireyselleştirilmiş öğretim planı yazımızda, sürecin bütününü ise BEP nasıl hazırlanır rehberimizde bulabilirsiniz. Kaynaştırma öğrencisi olan sınıf ve branş öğretmenleri kaynaştırma öğrencisi için BEP yazımıza da göz atabilir.

BEP Hazırla ile UDA ve KDA seçimi

Her öğrenci için amaçları elle yazmak, özellikle birden çok kaynaştırma öğrencisi olan öğretmenler için ciddi zaman alır. Bir BEP hazırlama programı olan BEP Hazırla bu süreci şöyle kısaltır:

1. Ücretsiz üye olun ve öğrencinizi ekleyin.
2. Kademe ve dersi seçin.
3. Veritabanındaki hazır UDA ve KDA listelerinden öğrencinizin eğitsel performansına uygun olanları seçin.
4. MEB formatına uygun, imzaya hazır PDF'i indirin.

Hazır listeler bir başlangıç noktasıdır; hangi amacın öğrenciye uygun olduğuna, bu rehberdeki ilkelere bakarak siz ve BEP geliştirme birimi karar verirsiniz. BEP oluşturmak ücretsizdir.